Home‎ > ‎Events‎ > ‎1966‎ > ‎

Thyestes

Timeline

Date

26 April 1966

Place

Brussel, Paleis voor Schone Kunsten, Ravensteinstraat 23, 1000 Brussel

Participants

Toneel Vandaag // Hugo Claus // Hugo de Clercq // Roel d'Haese // Hugo De Clercq // John Buchter // Louis de Meester // Dolores Laga // Alex van Royen // Hetty Verhoogt // Ton Lutz // Herman Niels // Hugo van den Berghe // Rudi van Vlaenderen // Coen Pronk // Jerome Reehuis // Franklin Lafour

Auteur: Hugo Claus; regie: Hugo Claus; vormgeving: Roel D'Haese en Hugo de Clercq, John Buchter; muziek: Louis de Meester; choreografie: Dolores Laga; acteurs: Alex van Royen, Hetty Verhoogt, Ton Lutz, Herman Niels, Hugo van den Berghe, Rudi van Vlaenderen, Coen Pronk, Jerome Reehuis, Franklin Lafour *** naar Seneca *** “In de bewerking van het klassieke gegeven blijkt Claus zich geïnspireerd te hebben op Artauds manifesten over het theater van de wreedheid, dat overigens niet zozeer op gruwelen mikt als op een directe verbeelding van afgrondelijke menselijke vermogens. Ton Lutz was eigenlijk de enige van de spelers, die ook op deze wijze acteerde: hij was een pop, een marionet, een ding, dat op de golven van zijn opgezweepte emoties ritmisch bewoog en daarin bijzonder fascinerend was.” [André Rutten, 'Wereldpremière van Thyestes. Claus' nieuwe stuk'. In: De Tijd – De Maasbode, 27 april 1966] *** “De rebellerende Hugo Claus wenste zich in Vlaanderen te rehabiliteren en de avant-gardisten een les te stellen. Hij koos daarvoor het oud-Romeinse werk dat Seneca schreef naar het voorbeeld van Euripides, namelijk het bloedschandige geval van de kindervreter “Thyestes”. Claus vertaalde en bewerkte dit “misselijk” drama zogezegd om te bewijzen dat boodheid [sic] en wreedheid van alle tijden is en blijven zal.” [?, 'Hugo Claus ontdekt Seneca'. In: Het Binnenhof, 27 april 1966] *** “Claus beschouwt zijn stuk als een experiment, maar ook als een poging om het toneel nieuwe galm te geven. Hij zegt van zijn stuk [in het programmaboekje]: [“]geen dramatiek, geen karakter, geen doorlopende aktie. Alles is reine emotie. De mythe van de weerwraak wordt belichaamd via de zinnen. Zijn wij hiervoor nog ontvankelijk? Of grinniken we al bij voorbaat omdat wij geleerd hebben onze gruwels af te remmen? Of zijn wij verdoofd door de dagelijkse porties onzinnig geweld, die ons worden voorgezet als iets natuurlijks, in de krant, op de televisie?[”] Als Claus heeft willen shockeren, en dat heeft hij gewild, dan is dat hem wel gelukt.” [?, 'Hedendaagse gruwelen in stuk van Hugo Claus aangeklaagd'. In: Limburgs Dagblad, 28 april 1966] *** “De tekst van het stuk is bij flarden boeiend en schokkend als confrontatie met onze eigen tijd. Maar zonder wezenlijke dramatiek, zonder karakters en zonder doorlopende actie is “Thyestes” geen toneeldrama geworden. Zelfs een echte regisseur had er niet veel meer mee kunnen doen en het experiment laat de toeschouwer hopen, dat Claus van dit “galmen anno 1966” dan toch liever maar weer terugkeert naar het realisme van zijn “Suiker”. In zijn regie bereikte Claus kennelijk niet de effecten van “het wrede toneel” zoals hij die volgens de aanwijzingen bij zijn tekst zelf wel wilde. Wel waren er de roodgeverfde voeten van de door bloed wadende Atreus – die overigens meer op rode muiltjes leken – en de bloederige hompen vlees, maar de schokeffecten bleven uit. Waar wel geschokt werd, was dat te danken aan de acteurs. Met name Ton Lutz als Atreus gaf in plastiek en dictie – dreigend was zijn offerdans – gestalte aan de mens geworden beestachtigheid.” [Anton Deering, 'Mislukt debuut van Claus als regisseur. “Thyestes”: toneel-experiment in retorische galmtoon'. In: Algemeen Dagblad, 28 april 1966] *** “Claus overwint niet alleen het klein-realistische: over groots, monumentaal theater, voert hij de lijn door tot het kultisch rituele. Van “bouw”, in de gebruikelijke zin, is geen spraak. Het stuk is een opeenvolging van schokken, zo dicht op elkaar, dat het een streng wordt van haat en wanhoop, tot beul en slachtoffer sissend en “als twee minnaars” omarmd staan. […] Dit is theater van angst en ontzetting, zoals Peter Brook (aansluitend bij Artaud) het opvat en zoals, op een andere wijze, b.v. Weiss het met Die Ermittlung bereikt: ruim over de grens van wat wij nog “menselijk” wensen te noemen, maar in feite zeer menselijk.” [V.R., 'Toneel Vandaag Brussel. Thyestes (Hugo Claus)'. In: CN [?], 29 april 1966] *** “Het is geschreven in de vorm van een declamatorium, een modern soort theater der wreedheid.” [Koos Schuur (red.), boek U, 2/66] *** Het stuk werd ook gespeeld op het Vlaams Festival in de Stadsschouwburg Eindhoven op 7 mei 1967 ***Het stuk werd ook gespeeld in het “Odéon Théâtre de France” (in het Nederlands) op 19 en 20 mei 1967, tijdens het “Festival des Nations.” *** “In het “Théâtre de France-Odéon” dat in het hart van Saint-Germain des Prés te Parijs is gelegen en waarvan Jean-Louis Barrault de directeur is, heeft deze maand het “Festival des Nations” plaats. Het Vlaams gezelschap “Toneel Vandaag” heeft er vrijdag- en zaterdagavond twee voorstellingen gegeven van “Thyestes”, een tragedie van Hugo Claus naar Seneca die vorig jaar te Brussel werd gecreëerd. Voor Vlaanderen was dit optreden te Parijs alleszins een belangrijke gebeurtenis, gezien dit na de tweede wereldoorlog nooit meer gebeurde. […] Het verbaasde ons zoveel toeschouwers te zien voor deze Vlaamse opvoering. De zaal bleek nagenoeg volledig bezet. Het dient gezegd dat men zich aan de ingang van een toestelletje kon voorzien, waardoor de tekst in het Frans werd gezegd tijdens de voorstelling. Over “Thyestes” is naar aanleiding van de creatie te Brussel veel gezegd en geschreven. Men is er voor of men is er tegen. En dat is ook het geval geweest te Parijs, waar men nochtans meer vertrouwd is met het “théâtre de la cruauté” van Antonin Atraud. […] Het is inderdaad een Grand-Guignol-onderwerp, waarin de goede smaak sterk wordt overschreden en de ontluistering van de mens hoogtij viert. De Parijzenaars keken er met afgrijzen naar, maar kwamen niettemin onder de indruk van de sterke vertolking […]. De voorstelling werd nadrukkelijk toegejuigd en er klonk zelfs bravogeroep. De Parijzenaars keken “verslagen”. […] Wat zij er ook over zullen denken en zeggen blijft een vraagteken. Maar zij zullen er over praten. En dat leek ons hier de hoofdzaak.” [Staf Knop, 'De abonnent is de dictator van het vlaams toneel'. In: Het Laatste Nieuws, 22 mei 1967] *** “Hugo Claus… l'homme pas qui le scandale arrive. Voilà l'auteur dont la tragédie Thyestes a fait trembler les Parisiens.” [Le Monde, 26 mei 1967] *** Dezelfde voorstelling was later te zien op het Holland Festival tussen 16 en 29 juni 1967. 16/6 Den Haag; 17/6 Amsterdam; 20/6 Nijmegen; 22/6 Eindhoven; 23/6 Arnhem; 24/6 Groningen; 27/6 Rotterdam; 28/6 Deventer; 29/6 Tilburg. *** “In het kader van het Holland-Festival 1967 speelde de toneelgroep Toneel Vandaag uit Brussel in verschillende steden van Nederland het stuk Thyestes van Hugo Claus, naar een tragedie van Seneca. […] In het tweetal Thyestes en Atreus wordt de verdorvenheid, de boosheid en de wreedheid van de mensheid verbeeld. De kommentaar, de moraliserende stem wordt vertolkt door het koor […]. De gruwel en de wreedheid in dit spel krijgt gestalte op het toneel, volgens het recept van Antonin Artaud, van wie in het programma de woorden zijn aangehaald: “Theater is niet mogelijk als niet aan ieder schouwspel een element van wreedheid ten grondslag ligt. In de staat van gedegenereerdheid waarin wij ons bevinden, moet de metafysiek de geesten weer binnengebracht worden via de huid.” […] Geëngageerd theater, zonder de direktheid van het reportagetoneel of de actualiteit van de Vietnam-opvoeringen […]. Een mythisch-absurdistisch toneel, schrikwekkend in zijn uitbeelding […]. Het spel en de wijze van akteren was zeer boeiend: een façadespel waar de teorie van Brecht van de vervreemding van de kant van de spelers, een bijzonder effekt had. Geen naturalistische benadering van karakters maar het tonen van de rol met bewuste over-acting, beweging en stembuiging met een doeltreffende vergroting en een onthutsende verduidelijking van menselijke patetiek. Al met al een belangrijk toneelevenement. Of je er veel mensen mee naar de schouwburg trekt is vers twee, het gevaar voor toneel voor de “(Un)happy few” zit er in. Maar via deze weg is eksperiment en vernieuwing slechts mogelijk.” [Piet Simons, 'Thyestes – Teater van de wreedheid'. In: Ons Erfdeel, jaargang 11, nr. 1, september 1967, p. 181] *** “En nu komt Hugo Claus met een stuk aandraven dat wél door een klein ensemble kan worden gespeeld, en dat ons meteen de kans geeft om resoluut te breken met de conventionele manier van spelen. Wanneer Claus zegt: 'Geen dramatiek, geen karakter, geen doorlopende aktie! Alles in reine emotie', dan kunnen wij inderdaad de traditionele speelstijl doorbreken, en een vertoning benaderen, die overeenkomsten kan vertonen met de bedoeling van Artaud, maar die in onze tijd in alle geval 'Anti' is. Wij hebben lang naar het 'anti-theater' gezocht: nu hebben wij een kans het te smeden.” [Rudi van Vlaenderen, 'Toneel Vandaag, Brussel'. In: Holland Festival 1967] ***Thyestes stond ook geprogrammeerd voor het jaarlijkse internationale festival in Oostende, op 25 augustus 1967. *** “Na Parijs (Théâtre des Nations) en Nederland (Holland-Festival) krijgt Oostende thans de grote buitenkans om de laatste opvoering van de groep Toneel Vandaag aan te bieden. Dit wordt het einde van een slottournee, daar Toneel Vandaag wegens financiële moeilijkheden en geblokkeerde subsidies voorgoed het doek dichttrekt.” [?, 'Fel omstreden “Thyestes” van Claus te Oostende'. In: Zeewacht, 18 augustus 1967]

Comments